Νέα αρμονία - Όουεν

"Το 1825 (πέμπτο έτος της Ελληνικής Επανάστασης, έτσι για να μη χανόμαστε στον ιστορικό χρόνο) ο Ρόμπερτ Όουεν θα πάει στην Αμερική και θα αγοράσει στην Ιντιάνα 150.000 στρέμματα γης. Εκεί θα οργανώσει ένα πρότυπο κομουνιστικό κοινόβιο, που θα το ονομάσει Νέα Αρμονία. Η δυσαρμονία στη Νέα Αρμονία θα εμφανιστεί όταν αρχίσουν οι περί θεού συζητήσεις. Ο Οουεν δεν αγαπάει καθόλου το χριστιανισμό και δεν θέλει τα παιδάκια της Νέας Αρμονίας να μεγαλώνουν με το παλιό σύστημα αρμονίας, το βασισμένο στην παιδαγωγική μέθοδο του καρότου και του μαστιγίου διά της οποίος ο εκπαιδευτής μετατρέπει σε ζώο τσίρκου το λαγό που λατρεύει το καρότο. Επειδή ο λαγός είναι αδύνατο να αποφύγει τον πειρασμό του καρότου, κάθε φορά που το πλησιάζει τρώει και μια στ’ αυτιά. Κι έτσι κάποτε μαθαίνει να κάνα αυτό ακριβώς που θέλει ο εκπαιδευτής. Οι παπάδες, λέει ο Όουεν, μας έχουν κάνα λαγούς. Ενώ μας δείχνουν συνέχεια το καρότο που λέγεται παράδεισος, μας βαρούν διαρκώς στ’ αυτιά με το μαστίγιο που λέγεται κόλαση. Τελικά στη Νέα Αρμονία θα νικήσει ο χριστιανισμός και ο Οουεν θα αφήσει τους λαγούς λεύτερους στα 150.000 στρέμματα της Νέας

Αρμονίας. Απτόητος παρά ταύτα θα επιστρέψει στην Αγγλία για να ιδρύσει πολλά νέα μικρά κομουνιστικά κοινόβια, στα οποία όλα είναι κοινά εκτός από τις γυναίκες. Πάντως, σ’ αυτά τα κοινόβια, δεν μπαίνει πρόβλημα γάμου παραδοσιακού τύπου και το διαζύγιο είναι υπεραυτόματο. Η μεγάλη καινοτομία που εισάγει τώρα (1832) ο Όουεν στο σύστημά του είναι η Ανταλλακτική Τράπεζα Εργασίας. Σ ’ αυτές τις τράπεζες  δεν υπάρχει χρήμα με τ ψ τρέχουσα έννοια Ειδικοί υπάλληλοι έρχονται στη δουλειά και εκτιμούν τ ψ παραγωγή με βάση τ ψ αξία των πρώτων υλών και το χρόνο που καταναλώθηκε για τ ψ κατασκευή του κάθε κομματιού και δίνουν στον παραγωγό ένα μάτσο χαρτιά. Το καθένα αντιπροσωπεύει μια εργατοώρα Με τα χαρτιά αυτά ο παραγωγός, όταν θέλει να αγοράσει πράγματα από ένα άλλο παραγωγό πηγαίνει στην οουενική τράπεζα και τα ανταλλάσσει με άλλα χαρτιά, που αντιπροσωπεύουν άλλα εμπορεύματα Εν καιρώ πηγαίνει και παίρνει τα εμπορεύματα από την αποθήκη του παραγωγού. Μπορεί μάλιστα και να τα προαγοράσει. Με τον τρόπο αυτό καταργείται ο μεσάζων έμπορας και οι συναλλαγές γίνονται απ’ ευθείας μεταξύ παραγωγών. Λιγάκι πολύπλοκο το σύστημα, αλλά το εμπορικό κέρδος πράγματι καταργείται. Ο Οουεν επιτέλους εξαφάνισε τον έμπορα! Αλλά μόνο στα όρια του χωριού. Ούτε εθνικό ούτε, πολύ περισσότερο, διεθνές εμπόριο μπορεί να γίνει με το

οουενικό σύστημα ανταλλαγών.

Στην αμερικανική Νέα Αρμονία ο Ρόμπερτ Όουεν θα χάσει το 80% της περιουσίας του. Αλλά το 20% που απομένει αντιστοιχεί σε τόσο πολλά χρήματα που φτάνουν και περισσεύουν για όλες τις τράπεζες και τα κοινόβια που θα ιδρύσουν οι οπαδοί του στην Αγγλία Όμως, πού να βρει τόσο πολλούς μη χριστιανούς κοινοβιακούς; Τελικά όλα τα οουενικά κοινόβια θα πεθάνουν μαζί του το 1858.

Πάντως το πείραμα άξιζε τον κόπο. Ο Όουεν θα αποδείξει στην πράξη πως το Κεφάλαιο καθεαυτό δεν είναι κακό· κακή είναι η ατομική ιδιοκτησία.

Αυτός ο σπουδαίος άνθρωπος ήταν ένας βιομήχανος που ποτέ δεν θα τον εκτελούσε ούτε η 17η Νοέμβρη ούτε κάποια άλλη ανάλογη «φιλανθρωπική» οργάνωση. Γι’ αυτό και μόνο το λόγο του αξίζει κάθε τιμή, αυτού του αρχικαπιταλίστα προδρόμου του Μαρξ, που του έδειξε με ενάργεια και σαφήνεια τα αδιέξοδα στα οποία είναι εκ κατασκευής

εγκλωβισμένος ο καπιταλισμός. Δεν σου χρειάζονται πολλά για να είσαι σοσιαλιστής. Μόνο αγάπη για τον άνθρωπο. Ακόμα και ένας βιομήχανος μπορεί να είναι σοσιαλιστής. Άλλωστε βιομήχανος ήταν και ο Ένγκελς. Ο σοσιαλισμός δεν είναι μόνο για τους φτωχούς, είναι κυρίως για τους τίμιους. Άλλωστε, είναι πολλοί οι φτωχοί που δέχονται τη φτώχεια τους σαν τιμωρία εκ Θεού, τρέχα γύρευε για ποιο δικό τους ή προγονικό αμάρτημα.  Ίσως

και για το προπατορικό αμάρτημα. Ο 'Οουεν, ο μεγάλος ανθρωπιστής, δεν ήταν τυχαία εχθρός του χριστιανισμού."

Απόσπασμα από το βιβλίο του Βασίλη Ραφαηλίδη «Η μεγάλη περιπέτεια του μαρξισμού».

Σύντροφοι ο αγώνας συνεχίζεται!

"Σύντροφοι, ο αγώνας συνεχίζεται από κει που τον άφησε ο Λένιν το 1924. Οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει, οι αρχηγοί των ομάδων έχουν αλλάζει, οι διαιτητές έχουν αλλάξει, πολλά έχουν αλλάξει, εκτός από την απαίτηση των φτωχών και των τίμιων για κοινωνική δικαιοσύνη. Η μεγάλη περιπέτεια του μαρξισμού δεν τελείωσε. Αντίθετα, χρειάστηκε να περάσει στην ανυπαρξία ο υπαρκτός σοσιαλισμός για να ξαναποχτήσει ο μαρξισμός το παλιό του κύρος και τη χαμένη του αξιοπρέπεια. Αυτό το βιβλίο είναι μια προσπάθεια ανίχνευσης της γέννησης και της πολιτικής μορφοποίησης της παμπάλαιας απαίτησης του τίμιου ανθρώπου για κοινωνική δικαιοσύνη, όπως αυτή καταγράφηκε από το μαρξισμό και «εφαρμόστηκε» από έναν άτσαλο, χαοτικό και εμπειρικό κομουνισμό, βαθύτατα αντιμαρξιστικό κατά βάθος και κατ’ ουσία. Στη διαλεκτική σχέση θεωρίας και πράξης μας ενδιαφέρει περισσότερο η επίδραση της «βρώμικης» πράξης πάνω στην «καθαρή» θεωρία. Η πρώτη έκδοση αυτού του βιβλίου κυκλοφόρησε το 1990 με τον τίτλο "Η περιπέτεια του μαρξισμού"  (έλειπε ο επιθετικός προσδιορισμός μεγάλη) σε συνθήκες περεστρόικας, όταν ο υπαρκτός σοσιαλισμός ψυχορραγούσε ενώ εμείς πιστεύαμε πως έκαμνε λίφτινγκ. Η έκδοση εκείνη είχε πολλές ελλείψεις. Η παρούσα έκδοση, που δεν τη θεωρώ δεύτερη αφού δεν έχει ουσιαστική σχέση με την πρώτη, είναι αναγκαστικά και ριζικά αναθεωρημένη και σημαντικά επαυξημένη. Είναι διπλάσια σε όγκο από την προηγούμενη έκδοση. Το διδλίο είναι γραμμένο από έναν ελαφρώς αναρχίζοντα μαρξιστή, που ποτέ δεν υπήρξε μέλος κανενός κόμματος, ούτε του κομουνιστικού. Και που εκτός από τον Μαρξ αγάπησε πολύ και τον Μπακούνιν. Είναι δύσκολο να είναι κανείς κομουνιστής όντας μέλος του κομουνιστικού κόμματος. Άλλωστε, άλλο κομουνιστής, άλλο κομματικός κομουνιστής εξ απονομής ή εξ επαγγέλματος, άλλο κομματικός σκέτα και άλλο αριβίστας που χάνει το διδακτορικό του στο «κολέγιο» του Περισσού ή σ ’ όποιο άλλο ανάλογο ευαγές ίδρυμα. Ευχαριστώ θερμά τ ψ Πολυάννα Κωνσταντοπούλου και τον Στάθη Σταυρόπουλο, που από αγάπη και με δική τους πρωτοβουλία έφτιαξαν το εξώφυλλο αυτού του βιβλίου. 

Βασίλης Ραφαηλίδης Αθήνα, 23/10/99"

Απόσπασμα από το βιβλίο του Βασίλη Ραφαηλίδη «Η μεγάλη περιπέτεια του μαρξισμού».

Ανάπτυξη στην ΕΣΣΔ

«Παρά ταύτα, τα πράγματα δεν ήταν άσχημα σε απόλυτους αριθ­μούς. Αυτό που κάποτε άρχισε να γίνεται ανησυχητικό δεν ήταν η ανά­πτυξη καθεαυτή, αλλά η επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης. Η ανάπτυ­ξη δεν σταμάτησε, αλλά δεν ήταν αυτή που υπόσχονταν οι προηγούμε­νοι δείχτες, πράγμα που θα μπορούσε να έχει σαν συνέπεια να μην ξεπεράσει η Σοβιετική Ένοχ/η μέχρι το 2000 την πιο αναπτυγμένη καπιταλιστική χώρα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως έδειχναν οι μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’70 δείκτες ανόδου της παραγωγής. Εντούτοις, και ενώ η κρίση είχε αρχίσει να εκδηλώνεται, η σοβιετι­κή βιομηχανία αντιπροσώπευε το 80% της αμερικανικής το 1981, ενώ

το 1913 αντιπροσώπευε μόλις το 12%. Το άλμα που είχε γίνει ήταν εντελώς άγνωστο για τους ρυθμούς ανάπτυξης του καπιταλισμού. Ωστό­σο, αυτό το άλμα εις ύψος θα γίνει τα τελευταία χρόνια της ζωής της Σοβιετικής Ένωσης άλμα εις βάθος, θα επιχειρήσουμε να δούμε το πώςκαι το γιατί. 
Στη γεωργία τα πράγματα ήταν καλύτερα, αλλά όχι ενθουσιαστικά. Το 1913 η γεωργική παραγωγή της Ρωσίας αντιπροσώπευε το 65% της αμερικανικής και το 1981 το 85%. Ομως, για να μπορούν οι Σοβιετικοί να μιλούν για σχετική αφθονία γεωργικών αγαθών, αυτά τα ποσοστά έπρεπε να φτάσουν και να ξεπεράσουν το 100%.»

Απόσπασμα από το βιβλίο του Βασίλη Ραφαηλίδη «Η μεγάλη περιπέτεια του μαρξισμού».